Monday, May 28, 2018

Evropa obeležava 100 godina od prvog koncerta džez muzike održanog na evropskom tlu. Orkestar američkog 369. pešadijskog puka Harlem helfajters održao je 12. februara 1918. godine koncert u Nantu, na zapadu Francuske. 


Džez je nastao u Americi krajem XIX i početkom XX veka kao spoj evropske klasične muzike i afričkih narodnih pesama. Važan centar u procesu stvaranja džeza bio je Nju Orleans, sa diksilendom kao osnovnim pravcem. Prva ploča džez muzike snimljena je 1917. godine.

Džez je u Srbiju stigao praktično istovremeno kada i u više drugih zemalja kontinentalne Evrope – početkom 1920-ih godina. Prvi pomen je sa početka 1922, kada Politika navodi da u noćnom Beogradu „danas grmi džaz band“. 1922. i 1923. najavljena su dva nastupa crnačkih džez sastava, ali nemamo potvrdu da su i održani.

Džez je prvenstveno bio narodna muzika porobljenog crnačkog naroda u Americi da bi vremenom dobio status umetnosti i postao osnova bluz i rokenrol muzike.

 

Ovaj pravac karakterišu korišćenje bluz nota, sinkopa, svinga, poliritmova i improvizacije. Od gore navedenih karakteristika, najbitnija za džez je improvizacija koja ga odvaja od klasične muzike. U klasičnoj muzici, izvođači neke kompozicije su morali strogo da se pridržavaju nota, dok su džez muzičari bili muzički neobrazovani, ali izuzetno talentovani i samim tim je način izvođenja bio ličan i vezan za trenutak. Improvizacije su ritmički smele i neobične, sa obaveznim korišćenjem sinkopa, što je zahtevalo maksimalnu kreativnost izvođača.

Samo značenje reči „Jazz“ je nepoznato ali se pretpostavlja da je bila vulgarna reč.

II – Istorijat džez muzike

Priča o džezu počinje sa otkrićem američkog kontinenta i porobljavanjem afričkog naroda koji je radio na plantažama širom Amerike. Do kraja građanskog rata u Sjedinjenim Američkim Državama i zabrane porobljavanja crnačkog naroda, iz Afrike je dovedeno oko jedanaest miliona crnaca. Afrički narod je sa sobom iz domovine poneo svoju kulturu i tradiciju, zbog čega i kažemo da su sami koreni džeza u afričkoj tradicionalnoj muzici.

 

1890-te

 

U periodu od 1890. do 1910. u mestu po imenu Nju Orleans nastala je džez muzika. Zašto baš Nju Orleans? Odgovor je jednostavan – Nju Orleans je grad koji se nalazi na ušću reke Misisipi u Meksički zaliv. Zbog svog povoljnog geografskog položaja Nju Orleans je bio jedna od najvećih luka u koju su uplovaljavali brodovi koji su prevozili porobljen afrički narod. Afrička tradicionalna muzika pod uticajem lokalnog folklora i muzike, izvođena na evropskim instrumentima se nazivala Džez. Tako su nastali prvi džez stilovi Regtajm („Regtime“) i Nju Orleans Džez („New Orleans Jazz“) ili Vruć džez („Hot Jazz“) a kasnije poznatiji i kao Diksilend („Dixieland“). Ova dva oblika muzike su bili prvi oblici džeza i uopšte crnačke muzike koja je počela da se sluša i među belcima. Prvi džez muzičari su bili Skot Džoplin („Scott Joplin”) -,,Kralj Regtajm stila”, Dželi Rol Morton („Jelly Roll Morton”), Ma Rejni („Ma Rainey”) i Vi Si Hendi („W.C. Handy”) – ,,Otac Bluza”.

Između 1910. i 1940. godine preko milion i po crnaca se selilo sa juga kao deo Velike Migracije u gradove poput Čikaga, Detroita, Klivlenda, Pitsburga, Filadelfije i Nju Jorka. Ali čak ni u ovim mestima nisu mogli da izbegnu rasizam. 1917. kada se Amerika uključila u I Svetski rat, pojedini vojskovođe su zahtevali regrutaciju crnaca. Jedan od tih vojskovođa je bio general Hejvord („Hayward”) koji je indirektno odgovoran za širenje džez muzike u Evropi. Evo i objašnjenja: da bi privukao što više crnaca za vojsku, Hejvord je regrutovao Džejms Riz Juropa („James Reese Europe”), vođu džez orkestra iz Harlema koji je privukao veliki broj džez muzičara i oformio vojni bend. Zahvaljujući bendu, preko 370 hiljada crnaca se priključilo vojsci. Svi ovi vojnici su poslati na front u Francusku gde su, kada nije bilo oružanih sukoba, svirali po lokalnim klubovima i time upoznali evropski kontinent sa džez muzikom.

 

1920-te

 

U ovoj deceniji je izmišljen radio koji je omogućio džez i bluz muzičarima da njihova muzika bude snimljena i emitovana širom Amerike. U ovo vreme najveću popularnost je imala Besi Smit („Bessie Smith“) koja je nosila titulu „kraljice bluza“ (na žalost, 1937. je poginula u saobraćajnoj nesreći).

Sa druge strane uvodi se čuvena prohibicija, koja je branila točenje alkohola. Međutim, postojali su klubovi u Harlemu u kojima se točilo piće što je privlačilo veliki broj kako crnaca, tako i belaca koji su pored pića mogli da uživaju u džezu, slušajući Djuk Elingtona („Duke Ellington“) i Kab Kaloveja („Cab Calloway”).

Ključne figure ovog doba su pored gore navedenih bili i: Pol Vajtmen („Paul Whiteman”), Džordž Geršvin („George Gershwin”), Ted Levis („Ted Lewis”), King Oliver, Luis Armstrong („Louis Armstrong”), Sidni Beše („Sidney Bechet”), Biks Beiderbek („Bix Beiderbecke”), Flečer Henderson („Fletcher Henderson”)…

 

1930-te

 

Nakon pada Američke berze (1929.godina) i perioda poznatog kao ,,Velika Depresija”, bilo je vreme da se zaustavi rasizam. I upravo je na tom putu bila džez muzika koja je u ovo vreme potpuno promenila Američku kulturu, uvodeći Sving koji je bio široko prihvaćen među belcima.

Beni Gudmen („Benny Goodman”) je beli klarinetista i osnivač prvog džez benda koji je bio rasno mešovit, a činili su ga (pored Beni Gudmena) crni muzičari: Lajonel Hempton („Lionel Hampton”), Čarli Kristijan („Charlie Christian”) , Tedi Vilson („Teddy Wilson”) i beli bubnjar Džin Krupa („Gene Krupa”). 1938. su održali koncert u punoj sali čuvenog Karnegi Hola.

Bitnu ulogu je imao Luis Armstrong, čija je improvizacija uticala na mnoge velikane džeza poput Kab Kaloveja, Dizi Gilespija, Bing Krozbija… da bi se stil proširio na vokaliste poput Ele Ficdžerald („Ella Fitzgerald”) i Bili Holidej („Billie Holiday”).

 

1940-te

 

Zbog loše ekonomije i izbijanja II Svetskog rata, producentske kuće su prestale sa radom, pa je jedini način da se čuje muzika bio radio. U ovo vreme se pojavio izuzetno bitan stil džeza – Bibop („Bebop”). Bibop su izmislili muzičari koji su hteli da imaju više kreativne slobode nego što je sving to dozvoljavao. Pioniri ovog pravca su bili Čarli Parker („Charlie Parker”), Dizi Gilespi, Telonijus Monk („Thelonius Monk”), Bad Pavel („Bud Powell”), Keni Klark („Kenny Clarke”), Maks Rouč („Max Roach”) i Rej Braun („Ray Brown”). Stil je uveo pravu revoluciju u džez muzici time što je diktirao stil života, a posle kratkog vremenskog perioda je i postao osnovni jezik džez muzičara.

 

1950-te

 

Pedesete godine su u džazu poznate po nastanku novih stilova poput Hard-Bopa koji se svirao na istočnoj obali Amerike, a značajan je zato što je ponovo spojio džez sa bluzom. Pod uticajem savremene muzike razvio se mirniji tj. Hladan („cool“) džez, koji je predstavljao mešavinu Bibopa i Svinga. Iz Bibopia se razvio novi stil pod imenom Hard bop koji je imao više „duše“ i ritam sekcije su bile „prefinjenije“ nego kod bibopa. Ova decenija će u istoriji muzike biti upamćena po nastanku Rokenrola („Rock’n roll“) koji je nastao zahvaljujući džez i bluz muzici.

1954. je održan prvi Njuport Džez Festival, koji se danas smatra jednim od najboljih džez festivala na svetu. Na njemu su učestvovala velika imena ove muzike: Majls Dejvis („Miles Davis“), Djuk Elington, Madi Voters („Muddy Waters“), Nina Simon („Nina Simone“), Džon Koltron („John Coltrane”), Vi Rasel („Wee Russell”) …

 

1960-te

 

Džez postaje odraz raspoloženja Američke nacije koja je pogodjena ratom u Vijetnamu i borbom za ljudska prava. Javljaju se Slobodan („free“) džez, Avantgardni džez i Džez Fuzija (Spajanje) koji se javlja sa pojavom električnih instrumenata. Zahvaljujući džez fuziji, 70-ih nastaje Rep muzika.

 

1970-2000

 

1971. je preminuo jedan od najuticajnijih džez muzičara Luis “Sačmo” Armstrong, a sa njim, kako se u tom trenutku činilo, i sam džez. Ali, 1983. sa pojavom kompakt diskova, javila se nova nada koja pruža opstanak džez muzice. Ponovo se javlja Bibop. Sa ploča se na diskove presnimava džez muzika i razne kompilacije sa ovom vrstom muzike bivaju puštene u prodaju.

80-ih se javljaju novi stilovi poput Ejsid (,,Acid”) i Smut (,,Smooth”) džeza koji sa predstavnicima poput Pet Metenija („Pat Metheny”), Šade („Sade”), Džemirokvaja („Jamiroquai”), Brend Nju Hevis („Brand New Heavies”), Moloko i drugih postaju popularni širom Amerike i Evrope.

90-ih se javljaju pokušaji kombinovanja elektronske muzike sa džezom čiji su proizvod poznata Islanđanka Bjork i grupa Portished („Portishead”).

Sa početkom XXI veka javljaju se mlade džez zvezde od kojih zavisi budućnost i sam opstanak džez muzike, a njihova imena su: Nora Džouns („Norah Jones”), Dajana Krol („Diana Krall”), Džil Skot („Jill Scott”), Džejmi Kulum („Jamie Cullum”), Erika Badu („Erykah Badu”), Ejmi Vajnhaus („Amy Winehouse”)…

Dodaj komentar

Pre slanja komentara molimo Vas da pročitate sledeća pravila: Komentari koji sadrže psovke, uvredljive, vulgarne, preteće, rasističke ili šovinističke poruke neće biti objavljeni. Molimo čitaoce da se prilikom pisanja komentara pridržavaju pravopisnih pravila. Redakcija expres vesti ima pravo da ne odobri komentare koji su uvredljivi, koji pozivaju na rasnu i etničku mržnju i ne doprinose normalnoj komunikaciji između čitalaca ovog portala. Mišljenja iznešena u komentarima su privatno mišljenje autora komentara i ne odražavaju stavove redakcije expres vesti.

 

+ 381 65 333 9029

info@expres.rs

Marketing

SRPSKI INFORMATIVNI PORTAL

Ono o čemu drugi ćute

mi nećemo.

Bez Uvrede. Bez Cenzure.

Our website is protected by DMC Firewall!